Een tijd geleden schreef ik een stukje over woede die je kunt voelen als je ontslagen wordt. Ontslagen worden is vervelend, naar, pijnlijk en vaak heel onpraktisch. Je hele leven staat op zijn kop. Maar het is ook een nieuw begin, al duurt het soms een tijdje voordat je dat kunt zien. Ik ken veel mensen die er op vooruit gaan na hun ontslag. Niet zozeer financieel, maar wel mentaal. Vaak vinden mensen een nieuw evenwicht, een ander evenwicht dat beter bij ze past. Soms worden ze zelfs gelukkiger.

Dat je gelukkig kunt zijn na je burn out, ziekte of ontslag geloven veel mensen niet. In het magazine van De Volkskrant stond afgelopen weekend een artikel met de opwekkende titel ‘Geluk is een keuze’. Als vrij snel kwam ik er na lezing  achter (net als Vlasje die er dit stukje over schreef) dat het artikel een bepaalde toon had en naar mijn mening niet zoveel om het lijf had. Er waren wat mensen bij elkaar gescharreld, die helemààl niet gelukkiger werden na hun ontslag of hun chronische immuunziekte met veel pijn. Velen ervaren bovendien dat positieve gedoe van ‘lering trekken uit de ellende en er sterker uit komen’ als gelul en als iets wat geen recht doet aan de situatie.

Natuurlijk is leven met pijn heel naar en heel afschuwelijk. Maar voorkomt dit geluk? Dat hoeft niet. Het probleem is volgens mij dat sommigen tegenwoordig gelukkig zijn als een doel zien, of zelfs een recht, en het als een probleem ervaren als ze het niet zijn. Alsof het iets is dat op komt poppen als aan alle voorwaarden wordt voldaan. Maar geluk zit juist in het hoekje waar je eerder niet keek, in die ervaring waar je vroeger aan voorbij ging. Niemand kiest voor ziekte maar als je het wordt, kun je misschien ervaren (sommigen wel en sommigen niet) dat het leven ondanks ziekte of misschien zelfs dankzij ziekte de moeite waard is. Ikzelf word nu gelukkig van zaken waar ik voor mijn ziekte nauwelijks bij stil stond, dat is de winst die ik heb gekregen.

Daar ging een proces aan vooraf en tijdens dat proces waren er meerdere omslagpunten mogelijk. Als je leven tot stilstand komt en je niet meer kunt doen wat je altijd deed, dan vraag je je af of je nog wel bent wie je was. Je voelt je aangetast. En als je die persoon niet meer bent, wie ben je dan nu? Wat is de zin van je bestaan als wat je deed niet meer kan? Erkennen dat mijn leven voorbij was, omdat ik op de bank lag was heel erg depressief makend. En zo voelde het wel, best lang. Inzien dat een leven op de bank ook de moeite waard is, was heel erg moeilijk en kwam me bepaald niet aanwaaien. Maar op een dag kantelde mijn gezichtspunt. Ik kon blijven mokken op de bank of lachen op de bank. En met dat laatste kwam ook ‘het meer oog krijgen voor het kleine en het fijne’. Het roodborstje dat ik vanuit mijn raam zag, de katten die bij me kwamen liggen, mijn kind dat me niet zag als zieke maar als ‘gewoon als mama’.

In het artikel van de Volkskrant stond ook een reactie van Roos Vonk. Zij stelde dat je door een crisis twee kanten uit kan: afglijden of herstellen. Ook schreef ze gisteren op twitter: “Door je situatie te veranderen, verander je je gedrag.” Deze uitspraak kan je ook anders zien. Als iets of iemand anders je situatie verandert, kun je ook je gedrag veranderen. Een nieuwe situatie biedt kansen voor je gedrag en je reacties. Een andere situatie is in die zin misschien een kans om nieuw gedrag uit te proberen.

Noodgedwongen uit de ratrace gestapt, komen velen er achter dat die ratrace verwoestend was voor het humeur, de gezondheid en de financiën. Veel geld wordt immers uitgegeven om alle ballen in de lucht te houden. Een duur sportschoolabonnement om de stress te lijf gaan, koken uit pakjes en zakjes met voorgesneden groenten omdat de puf ontbreekt, geld uitgeven aan een dure kantoorlunch omdat een broodje smeren in de ochtend ten koste gaat van tien minuten kostbare slaaptijd. En in het weekend zijn we zoveel van plan maar het komt er maar niet van. Voor je het weet is het weer maandagmorgen en heb je weer niet uitgezocht of je nu wel of niet een woekerpolis hebt.

Niemand zit te wachten op ontslag of ziekte. Maar als het gebeurt kun je dat misschien wel aangrijpen om de bezem er eens flink door te jagen. Weg met al die stofnesten en ingebakken gewoontes! Ontdek opnieuw wat je belangrijk vindt en nodig hebt in het leven. Onderzoek op welk minimum jij nog prettig kunt leven, welke mensen je om je heen wilt hebben, hoe je de beperkte energie die je hebt, wilt uitgeven. Voor mij was dat kantelpunt het begin van heel regelmatig een geluksgevoel ervaren. Niet omdat ik positief zijn als levensdoel heb, maar omdat ik véél realistischer ben dan vroeger. Ik baal niet meer dat ik niet een dagje naar Amsterdam kan om daar een museum te bezoeken, nee in plaats daarvan zie ik het kunnen kijken bij een voetbaltraining van mijn kind hier aan de overkant van de straat, als een gigantische meevaller. Daarmee geef ik mezelf een heel ander gevoel.

Sinds een tijd volg ik het blog van Ragna Ja, een jonge vrouw wier leven vrijwel tot stilstand kwam na een hersenbloeding. Een lange revalidatie volgde. Het blog droop soms van wanhoop en woede maar ook van levenslust. Laatst vierde zij dat het vier jaar geleden was sinds ‘het gebeurde’. Wat zij schreef over die 4e verjaardag raakte me enorm:

“Ik ben er. En dat is genoeg.
Ik heb geleerd dat wát het leven mij ook toe mag gooien er nog net zoveel geluksgevoelens in mij kunnen huizen als toen ik vrij als een vogeltje was en zwerven kon waar en wanneer ik maar wilde.
Dat mijn hart kan zingen zoals het zong.
En geen hersenbloeding ter wereld brengt daar verandering in.”

Elk einde is een nieuw begin. Hoe pijnlijk het soms ook begint dat einde, het blijkt ook vaak een afscheid van zaken te zijn die je achteraf kunt missen als kiespijn. De kunst is het begin niet te zien als een wederopbouw van dat wat je kende (en waarmee het eindigde) maar er echt een nieuw begin van te maken. Uiteindelijk kun je het misschien zo ervaren, dat het niet om dat einde gaat maar om het nieuwe begin.
Ter ere van Ragna, van Vlasje, van Firma Fluitekruid die nu een heftige tijd meemaakt, van mijzelf en van al die mensen die als een zalm tegen een stroom van pech in zwemmen en tóch geluksgevoelens kunnen ervaren plaats ik (net als Ragna in haar blog) ook hier: